De voorzitter van de Tweede Kamer

der Staten-Generaal

Postbus 20018

2500 EA Den Haag

Datum 12 oktober 2022

Betreft Brief en Kamervragen btw-nultarief groente en fruit & alcohol- en tabaksaccijns

Ons kenmerk 2022-0000243708

Bijlagen

1.Toezeggingen nultarief groente en fruit & alcohol- en tabaksaccijns

2. Beantwoording Kamervragen verse groente en fruit

Geachte voorzitter,

Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen op 22 september 2022 heeft het kabinet toegezegd voorafgaand aan de behandeling van het Belastingplan per brief terug te komen op de vraag of het mogelijk is reeds per 1 november 2022, vooruitlopend op de uitkomsten van het onderzoek naar een btw-nultarief op groente en fruit, een btw-nultarief op enkel onbewerkte groente en fruit in te voeren. In het commissiedebat van donderdag 29 september 2022 met de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de kabinetsreactie op het WRR-rapport "Kiezen voor houdbare zorg. Mensen middelen en maatschappelijk draagvlak" heeft de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport toegezegd dat zal worden bekeken naar de mogelijkheid om de voor 1 april 2023 geplande verhoging van accijns op tabak en alcohol eerder (namelijk 1 januari 2023) in werking te laten treden. Met bijlage 1 bij deze brief doen wij deze toezeggingen gestand.

Tevens sturen wij u als bijlage bij deze brief de antwoorden op de vragen van de leden Van Esch (PvdD) en Omtzigt (Omtzigt) (kenmerk: 2022Z18280) over een laag btw-tarief op verse groente en fruit, dat al in een aantal EU landen wordt toegepast en dus ook in Nederland mogelijk zou moeten zijn. De vragen werden ingezonden op 30 september 2022.

Hoogachtend,

de staatssecretaris van Financiën, Fiscaliteit en Belastingdienst,

Marnix L.A. van Rij

de staatssecretaris van Volksgezondheid Welzijn en Sport,

Maarten van Ooijen

Bijlage 1 - Toezeggingen btw-nultarief groente en fruit & alcohol- en tabaksaccijns

Btw-nultarief groente en fruit

Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen op 22 september 2022 heeft het kabinet toegezegd voorafgaand aan de behandeling van het Belastingplan terug te komen op de vraag of het mogelijk is reeds per 1 november 2022, vooruitlopend op de uitkomsten van het onderzoek naar een btw-nultarief op groente en fruit, een btw-nultarief op enkel onbewerkte groente en fruit in te voeren.1

Een snellere invoering dan het eerder gecommuniceerde streven van 1 januari 2024 is niet mogelijk. Onderstaand zet ik uiteen waarom een zorgvuldig traject nodig is om een btw nultarief op groente en fruit in te kunnen voeren, zodat de maatregel juridisch houdbaar is, uitvoerbaar is voor de Belastingdienst en tevens bijdraagt aan het stimuleren van gezonde voedselkeuzes.

In de brief “Plan van aanpak prijsmaatregelen voeding”2 van 5 juli 2022 geeft het kabinet aan te streven naar een invoering van een btw-nultarief op groente en fruit per 1 januari 2024. Dit is de snelste route om via de gebruikelijke begrotings- en besluitvormingsprocessen zorgvuldig een wetgevingstraject te doorlopen. Uit een indicatieve raming blijkt dat een btw-nultarief op groente en fruit kan leiden tot een budgettaire derving in de orde grootte van € 1 miljard. Hier zal dekking voor moeten komen.

Het kabinet laat momenteel een onderzoek verrichten door onderzoeksbureau SEO. Zij brengen afbakeningsvarianten en de voor- en nadelen van iedere variant in kaart en wegen deze tegen elkaar af. Onder andere zullen zij daarbij ingaan op de vraag in welke mate de btw-verlaging zal worden doorberekend in de prijzen van groente en fruit. Dit is van belang om de doelmatigheid en doeltreffendheid van de maatregel te kunnen beoordelen.

Zorgvuldigheid is belangrijk bij de invoering van een btw-nultarief op groente en fruit. Het moet in één keer goed worden gedaan om het voor ondernemers en de Belastingdienst werkbaar te houden. Meerdere wijzigingen kort na elkaar dragen daar niet aan bij. Een btw-nultarief voor groente en fruit vraagt om een wettelijk onderscheid tussen groente en fruit enerzijds en andere voedingsmiddelen anderzijds. Voor andere voedingsmiddelen dan groente en fruit blijft immers het verlaagde btw-tarief van 9% gelden. De maatregel vloeit voort uit het Nationaal Preventieakkoord3 en streeft gezondheidsdoelstellingen na en daarvoor is een juridisch houdbaar onderscheid noodzakelijk: producten die niet bij die gezondheidsdoelstellingen passen, moeten niet onder het btw-nultarief worden gebracht. Daarvoor moet worden vastgesteld welke producten wel en niet bijdragen aan een gezonde levensstijl. Dat onderscheid moet berusten op objectieve criteria om juridisch houdbaar te zijn.

Wanneer het btw-nultarief slechts zou gelden voor onbewerkte groente en fruit zou moeten worden gedefinieerd wat ‘onbewerkt’ inhoudt om onduidelijkheden voor ondernemers en de Belastingdienst te voorkomen. Ter illustratie: wassen, schillen, coaten, (bij)snijden, (na)rijpen of verpakken zijn bewerkingen maar van een andere orde dan bijvoorbeeld bewerkingen die bestaan in het toevoegen van zout of suiker aan een product. Voor ondernemers en de Belastingdienst moet volstrekt duidelijk zijn waar de grens ligt.

Bovendien moet bij het afbakenen van een dergelijke maatregel, ook wanneer die zou worden beperkt tot onbewerkte groente en fruit, rekening worden gehouden met het Unierechtelijke fiscale neutraliteitsbeginsel. Dat beginsel bepaalt dat producten die voor de gemiddelde consument inwisselbaar zijn, onderworpen moet worden aan dezelfde btw-behandeling. Ofwel: zelfde product, zelfde btw-tarief. In dat kader is bijvoorbeeld de vraag relevant of het verschil tussen enerzijds een ongewassen krop sla en anderzijds gewassen en gesneden sla in een zakje dusdanig is dat dit voor de gemiddelde consument verschillende producten zijn die aan verschillende btw-tarieven moeten worden onderworpen. Onderdeel van het onderzoek is daarom de vraag waar de grens van het nultarief kan worden getrokken, bijvoorbeeld in een productspectrum dat loopt van gewassen, hele aardappel, via gesneden aardappel en (voor)gegaarde aardappel naar (voorgebakken) (verse of diepvries) patat. Bij elke vergelijking van twee producten op dit spectrum is de vraag relevant of sprake is van twee producten die voor de gemiddelde consument vergelijkbaar zijn. In de wetgeving zal duidelijk moeten worden gemaakt op basis van welke objectieve argumenten de grens wordt getrokken tussen producten die wel en niet onder het nultarief vallen om twijfelgevallen en geschillen te minimaliseren.

Het onderzoek zal ook kijken naar bestaande tariefdifferentiatie in andere lidstaten. Zo kennen bijvoorbeeld Letland, Italië en Spanje (super) verlaagde tarieven op (bepaalde soorten) groenten en fruit. Mogelijk bieden de verschillende manieren waarop deze lidstaten dat doen ook aanknopingspunten voor de uitwerking van een nultarief op groente en fruit die passend is in de Nederlandse context. Ik geef meer toelichting op dit punt in de beantwoording van de schriftelijke vragen van de leden Van Esch (PvdD) en Omtzigt (Omtzigt) die ik u tegelijkertijd met deze brief doe toekomen.4 Om tot een afbakening te komen die werkbaar is voor ondernemers, de Belastingdienst en mogelijk de Douane en begrijpelijk is voor burgers, zal SEO op verschillende momenten in het onderzoek relevante stakeholders betrekken. Daarbij valt te denken aan vertegenwoordigers van de detailhandel, grondstoffenleveranciers en producenten, horeca, consumenten en maatschappelijke organisaties die zich inzetten voor gezondheid.

De uitkomsten van het onderzoek verwacht het kabinet begin 2023. Uw Kamer zal daarover vervolgens zo spoedig mogelijk worden geïnformeerd. Op basis van deze uitkomsten zal via de gebruikelijke begrotingsprocessen worden besloten of een wetgevingstraject kan worden gestart met als streven een invoering van een btw-nultarief op groente en fruit per 1 januari 2024. In de tussentijd neemt het kabinet voor 2023 een ongekend groot aantal andere maatregelen die primair gericht zijn op de koopkracht van de Nederlandse burger.

Verhoging accijnzen tabak en alcohol

In het commissiedebat van donderdag 29 september 2022 met de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de kabinetsreactie op het WRR-rapport "Kiezen voor houdbare zorg. Mensen middelen en maatschappelijk draagvlak" heeft de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport toegezegd dat zal worden bekeken naar de mogelijkheid om de geplande verhoging van accijns op tabak en alcohol eerder in werking te laten treden. In het Belastingplan 2023 is een accijnsverhoging opgenomen voor tabak per 1 april 2023 en een verhoging van het minimumtarief van accijns op bier per 1 januari 2023. Gezien het feit dat de behandeling van het Belastingplan 2023 nog zowel door de Tweede als Eerste Kamer behandeld moet worden en dit traject tegen het eind van het jaar zal zijn afgerond is het niet mogelijk de verhoging in de bieraccijns te vervroegen. Voor tabak is in de Wet op de accijns geregeld dat een wijziging van de accijns niet eerder in kan gaan dan met ingang van de eerste dag van de vierde kalendermaand na afloop van de kalendermaand van publicatie van de wijziging. De ratio hierachter is dat de Douane en het bedrijfsleven een termijn van ongeveer drie maanden nodig hebben voor onder meer het aanmaken, aanvragen, distribueren en verwerken van nieuwe accijnszegels. Als het Belastingplan 2023 eind dit jaar wordt aangenomen en gepubliceerd in het Staatsblad, dan kan de tariefswijziging niet eerder zijn dan 1 april 2023. Daarmee geven we invulling aan de afspraken uit het Coalitieakkoord dat de tabaksaccijns en het minimumtarief van accijns op bier worden verhoogd. Zo wordt voorkomen dat over bier minder accijns betaald moet worden dan over frisdrank.

1 Zoals ook opgenomen in de aangehouden motie van het lid Ouwehand (PvdD) c.s., Kamerstukken 36 200, nr. 33.

2 Kamerstukken 31 532, nr. 275.

3 Kamerstukken 32 793, nr. 339.

4 Kenmerk: 2022Z18280.

Bijlage 2 - Beantwoording kamervragen btw-nultarief groente en fruit

2022Z18280 (ingezonden 30 september 2022)

Vragen van de leden Van Esch (PvdD) en Omtzigt (Omtzigt) aan de staatssecretarissen van Financiën en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over een laag tarief op verse groente en fruit, dat al in een aantal EU-lidstaten wordt toegepast en dus ook in Nederland mogelijk zou moeten zijn.

Vraag 1

Bent u bekend met het decreet van de president van Italië van 26 oktober 1972, nummer 633, waarin de btw percentages van Italië zijn vastgelegd?

Antwoord op vraag 1

Ja, daarmee ben ik bekend.

Vraag 2

Bent u bekend met het feit dat Italië er al jaren in slaagt om een deel van groente en fruit (vers, eventueel gesneden, waaraan geen suiker is toegevoegd) tegen het laagste btw tarief in Italië te belasten (4 procent), terwijl bevroren producten, samengestelde producten, producten met toegevoegde suiker et cetera belast worden tegen het tarief van 10 procent?

Antwoord op vraag 2

Ja, dat is mij bekend.

Vraag 3

Bent u bereid om in Italië navraag te doen hoe de Italiaanse Belastingdienst dit kan uitvoeren en kunt u vervolgens terugkoppelen of dit ook in Nederland mogelijk is? Zo nee, waarom niet?

Antwoord op vraag 3

Op ambtelijk niveau is eerder dit jaar contact gezocht met lidstaten waarvan bekend was dat zij voor bepaalde groente en fruit producten een verlaagd tarief hanteren, waaronder Italië.

Italië maakt onderscheid tussen enerzijds groente en fruit die weliswaar bewerkt zijn maar niet dusdanig dat ze geschikt zijn voor onmiddellijke consumptie en anderzijds groente en fruit die, na meer complexe bewerking, wel geschikt zijn voor onmiddellijke consumptie. Een dergelijk onderscheid lijkt vooralsnog minder geschikt voor de Nederlandse situatie waarbij gezondheidsdoelstellingen onderdeel van de maatregel vormen. Daarnaast geldt dat in de Nederlandse praktijk de afbakening van welke producten onder welk btw-tarief vallen regelmatig aan de rechter worden voorgelegd. Dat leidt er toe dat in Nederland wellicht een scherpere juridische afbakening nodig is dan in andere lidstaten.

Vraag 4

Bent u ervan op de hoogte dat Letland onbewerkte groente en fruit tegen een btw-tarief van 5 procent belast, terwijl andere etenswaren in een hoger tarief vallen?

Antwoord op vraag 4

Ja, ik ben van de Letse wetgeving op de hoogte. Letland hanteert bijvoorbeeld een verlaagd btw-tarief voor kindervoeding wanneer uit het etiket (en uit bijbehorende documentatie) blijkt dat het product bedoeld is voor de consumptie door kinderen en voor kinderen niet schadelijk is om te consumeren. Zo’n manier van onderscheid maken kan werkbaar zijn omdat voor zowel ondernemers als de Belastingdienst duidelijk is wanneer een product wel of niet onder het verlaagde btw-tarief valt. Uiteraard is het afhankelijk van de (breedte van de) doelstellingen van een maatregel of een dergelijk manier van onderscheid maken succesvol kan worden toegepast.

Vraag 5

Bent u ervan op de hoogte dat Spanje voor een deel van groente en fruit een verlaagd tarief van 5 procent toepast?

Antwoord op vraag 5

Mij is bekend dat Spanje een super verlaagd btw-tarief van 4% toepast op bepaalde groenten, fruit, peulvruchten, knollen en granen die overeenkomstig de Spaanse levensmiddelenwetgeving als natuurlijke producten worden beschouwd. Daarnaast kent Spanje een verlaagd tarief van 10% voor producten die bestemd zijn voor menselijke of dierlijke consumptie overeenkomstig de Spaanse levensmiddelenwetgeving.

Vraag 6

Kunt u, na een korte vergelijking in Europese landen, nog dit jaar een voorstel doen welk systeem Nederland kan overnemen om zo snel mogelijk te komen tot 0 procent btw op groente en fruit?

Antwoord op vraag 6

Zoals toegelicht in de kamerbrief “Plan van aanpak prijsmaatregelen voeding” van 5 juli 20221, wil het kabinet zorgvuldig onderzoek doen naar een btw-nultarief op groente en fruit. Voor een werkbare uitvoering die twijfelgevallen en geschillen minimaliseert is het noodzakelijk voor de Belastingdienst, maar zeker ook voor ondernemers, dat zo duidelijk mogelijk is waar de grens voor toepassing van een btw-nultarief op groente en fruit ligt. Mede daarom doet onderzoeksbureau SEO, in opdracht van het ministerie van Financiën en het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, momenteel onderzoek naar de afbakeningsmogelijkheden voor groente en fruit binnen de btw, waarbij verschillende aspecten (waaronder uitvoerbaarheid) tegen elkaar worden afgewogen. Daarbij wordt ook aandacht besteed aan de toepassing van verlaagde btw-tarieven op (bepaalde soorten) groente en fruit in de hierboven genoemde lidstaten. Mogelijk biedt dit inzichten in een geschikte (methode van) afbakening voor Nederland. Hierin wordt onder meer beschouwd of Nederland bijvoorbeeld een systeem zou kunnen hanteren zoals Italië, dat werkt met een afbakeningsvariant op basis van zogenaamde GN-codes, de nomenclatuur die de douane toepast. De resultaten van dit onderzoek en de conclusies die daaraan worden verbonden zullen naar verwachting begin 2023 worden opgeleverd. Het kabinet benadrukt dat het verstandig is om de conclusies van dit onderzoek af te wachten voordat tot eventuele invoering van een btw-nultarief op groente en fruit wordt overgegaan. De snelste mogelijkheid om via de gebruikelijke begrotings- en besluitvormingsprocessen zorgvuldig een wetgevingstraject te doorlopen is met inwerkingtreding per 1 januari 2024.

Vraag 7

Deelt u de mening dat het uiterst merkwaardig is dat in een aantal EU-landen een verlaagd belastingtarief voor groente en fruit kan worden geregeld en hier in Nederland een duur onderzoek nodig is om erachter te komen wat groente en fruit is?

Antwoord op vraag 7

Nee deze mening deel ik niet. Een btw-nultarief invoeren is voor de uitvoering een majeure opdracht. Daarom is het van belang dat afbakeningsvraagstukken aan de voorkant zo goed mogelijk zijn doordacht zodat de juridische houdbaarheid zo groot mogelijk is. Het onderzoek ziet niet zozeer op de vraag wat groenten en fruit zijn. De vraag is met name wat voor deze btw-maatregel, die gezondheidsdoelstellingen nastreeft, een juridisch houdbaar onderscheid is tussen producten die wel en niet bij die gezondheidsdoelstellingen passen en dat tevens de toets van het Unierechtelijk neutraliteitsbeginsel kunnen doorstaan. Uiteraard zijn daarnaast ook de uitvoering, het budgettaire belang, de doeltreffendheid en de doelmatigheid van groot belang.

Vraag 8

Neemt u in de brief die is toegezegd voor het Pakket Belastingplan 2023 over de argumentatie om het onderscheid tussen bewerkte en onbewerkte groente niet te kunnen maken, mee dat in een aantal EU-landen een verlaagd belastingtarief voor groente en fruit al wordt toegepast? Zo nee, waarom niet?

Antwoord op vraag 8

Ja. Deze brief bied ik gelijktijdig aan met deze antwoorden.

Vraag 9

Kunt u deze vragen één voor één beantwoorden vóór het Wetgevingsoverleg Pakket Belastingplan 2023, dat is gepland op 17 oktober a.s.?

Antwoord op vraag 9

Ja.

1 Kamerstukken 31 532, nr. 275.